Niet altijd heb ik de sleutel tot contact..
Met mijn spullen kom ik een activiteit verzorgen.
Bij bewoners die vol verwachting wachten op mijn komst.
Het blijft stil aan tafel.
Allemaal nieuwe gezichten voor mij.
Ik begin met mij aan ieder voor te stellen met een handdruk.
Het eerste contact is gelegd.

Pfew..

Ik zie alle vragen in de lucht hangen.
Vragende en afwachtende gezichten.

Ik dacht: “Ik kan nooit alle vragen beantwoorden en onzekerheid wegnemen”.
Ik besloot mee te gaan in de stilte. Rustig pak ik alles uit. Ik leg alleen uit dat ik iets kom tekenen en dat er gekeken mag worden. Ik zie de opluchting op sommige gezichten, behalve één mevrouw. Die zag het wel zitten om een beetje mee te ‘kliederen’.

Haar buurvrouw: “Ik doe sowieso niet mee, sla mij maar over”. Ik laat mevr even de kat uit de boom kijken.

Een ander neemt de kunstkaart van mij aan, vol herfstkleuren en paddenstoelen. Een ander zegt: “Zullen we dan wel een eekhoorn of hertje tekenen? Een kabouter is wat kinderachtig”. Ik vind dat een erg goed idee.

Ik neem iedereen mee in de kleuren die tevoorschijn komen. De mevrouw die ook wel wat wil ‘kliederen’ doet graag mee.

Vervolgens komt de paddenstoel tevoorschijn. Het rood op de groene achtergrond valt op. Ook de mevrouw die wat slecht kan zien reageert op de tekening. “Het wordt al een echt kunstwerk, dat rode is goed zichtbaar”.

Daarna de eekhoorn. Ik vraag: “Waaraan ziet u dat het eekhoorn is?” “Aan de oortjes, klauwen en grote staart”. Zo gezegd zo gedaan. Die grote staart kwam er. En met een beukennootje tussen zijn klauwtjes.

Het groen in het bos komt als takken op de achtergrond. Een meneer kijkt blaadje voor blaadje mee.
Samen doen we mee aan één schildering. Maar ieder op zijn eigen manier.
Er is een ontspannen en vertrouwde sfeer. Ook medewerkers worden wat stiller en nemen alle onnodige externe prikkels weg. Of komen even rustig kijken of het al wat wordt..

De mevrouw die graag mee doet vraag ik wat er nog mist in de tekening. “Nog wat vogels in de lucht”. “O.. en nog wat blauw en wolken daarboven”. Het zijn de puntjes op de i.

Mevr die eerst wat sceptisch was: “Wat een mooi kunstwerk, hoeveel mag dat kosten?”. Ik vraag haar wat ze ervoor zou bieden. We lachen er samen om. Ik stel voor om er een mooie plek voor te zoeken in de woonkamer. “Ja” antwoord ze. “Om de lege muren nog wat te vullen”.

Wanneer ik vraag wat ze vonden om zo mee te kijken werd ik door iedereen bedankt voor de fijne les.
Aan de andere kant van de tafel klinkt verwonderd: “Het leek wel uit het papier te komen!”
We kletsen nog wat na en ik vertel een herfstgedicht..
Ook ik kan opgelucht ademhalen.

Gelukkig. Toch weer de sleutel gevonden.

De sleutel om met elkaar vertrouwen te ervaren om je ergens mee te kunnen verbinden.

Het bericht De sleutel verscheen eerst op Beeldende Therapie - Praktijk Denise.

Het ging steeds beter met haar en verhuisde weer naar een andere locatie waar zij de zorg kreeg om langzaam weer op te knappen. Ik zag een hele sterke vrouw die uiteindelijk weer een doel had gevonden. Bewegen, genieten en nieuwe dingen creëren. Door de verwondering van haar over de bloemen, bomen en dieren om haar heen ontstonden er prachtige kunstwerkjes.

Ik kon een moment voor haar creëren waarop zij de ruimte kreeg om te kijken, waar te nemen en observeren. Dit vertaalde zich in veel nauwkeurigheid, gevoel en liefde in een kleine tekening. Na veel van dit soort momenten hadden we daar uiteindelijk geen woorden meer voor nodig.

Dat vraagt om tijd en een lang proces. Dankbaar dat ik dat met haar heb kunnen doorlopen. Ik heb zoveel geleerd.

Begeleiding van Denise voor mijn moeder (91 jaar geworden)

Vanaf het verblijf van mijn moeder in het hospice en in de paar jaar daarna heeft Denise tezamen met haar opnieuw de ruimte in mijn moeder’s zicht weten te duiden.
Met haar therapeutische methode om de blik op wat er wel is te richten, wist zij de rust en schoonheid, ondanks alle lichamelijke beproevingen, in haar ervaren terug te vinden.
In het plezier, waarmee zij uitkeek naar hun sessies alleen al, vond mijn moeder een doel, dat zij meerdere keren had losgelaten.
Het weergeven van haar zijn gaf haar nieuw leven, wat zij tot het einde in haar creaties dankzij de begeleiding van Denise heeft kunnen doen.

Het bericht Het verschil kunnen maken verscheen eerst op Beeldende Therapie - Praktijk Denise.

De kunst te laten rusten
Wat er niet toe doet
– Lin Yutang –

De vraag was of ik voor haar kon schilderen of tekenen. Mevr. ligt in bed, heeft veel pijn en is slechthorend.
Een gesprek is daarom erg lastig en ook vermoeiend voor haar.
Toen ik bij haar kwam keek ze alert op en nieuwsgierig naar wie er binnen kwam.
Een uitleg over wat ik kwam doen leek mij wat veel.
Ik liet haar daarom de krijtjes zien die ik mee had genomen.
De narcissen die ik meebracht kon zij ruiken. Deze wilde ze graag in het zicht.
In stilte en weinig woorden begon ik met blauw op het papier.
Met kleine en eenvoudige stappen. Niet meer dan nodig is om haar deze ervaring te geven.
Het beeld en de kleuren liet ik zijn werk doen.
Het lijkt erop dat het haar aandacht trekt.
Ik mocht het een mooie plek geven, als ik wel schone vingers had. Blijkbaar was het iets
kostbaars geworden wat goede zorg verdiende.

Wanneer iemand op bed ligt kunnen de dagen lang zijn. Een moment om de dag te breken is daarom
zo belangrijk en daarmee hoop ik een klein verschil te maken voor haar.

De groei van de narcis is een voedende bron wat een plezier is voor het oog.
Het geeft ontspanning zonder dat daar veel woorden voor nodig zijn.

Later hoorde ik dat mevr. hier nog over sprak en een fijne herinnering aan had.

Het bericht Naast de kunst van het doen, is er de kunst van het laten verscheen eerst op Beeldende Therapie - Praktijk Denise.

Werken met ouderen is voor mij werken vanuit bezieling. Ik wil graag iets betekenen voor deze doelgroep met de beeldende therapie. Maar waar komt dat nou uit voort?
In de loop van de tijd krijg ik daar steeds meer antwoord op en komt er ook iedere keer weer wat bij.
Een weekje heb ik rust kunnen nemen en (bijna) alles los kunnen laten. Dit brengt juist inspiratie en ruimte voor nieuwe spinsels. Zo ook deze spontane aantekeningen die mij weer een stukje dichter bij het antwoord brengen.

Proces van loslaten

Als therapeut kijk je vanuit een onbevooroordeelde blik naar de ander. Er wordt ruimte gegeven aan dat wat er op dat moment speelt.
Ook in de ouderenzorg is het zo belangrijk dat er aandacht is voor alle kanten van het proces van loslaten.

Balans

Er kan angst worden ervaren wanneer iemand merkt dat hij/zij niet alles meer kan onthouden of zeggen zoals iemand dat altijd heeft gedaan. Wanneer iemand vertrouwen kan ervaren ontstaat er meer balans op de weegschaal. Vertrouwen in de ander, een eigen handeling of de toekomst. Op deze manier kan ook de angst een plekje krijgen en er ‘zijn’. Zodat het niet nog groter kan worden en leiden tot paniek of wantrouwen. De balans kan niet altijd bereikt worden. Er wordt bijvoorbeeld zwaarte en donkerte ervaren. Toch is er voor iedereen altijd het lichtpuntje waar je naar op zoek kunt gaan. Door allebei de aandacht te geven die het verdient.

Wanneer de twee kanten elkaar ontmoeten in het midden zoals ook dag & nacht, licht & donker, kan iemand de rust vinden en ontspannen.

Ook ‘mislukkingen’ (zoals dit soms kan voelen) mogen er zijn naast alle succeservaringen die opgedaan kunnen worden. Mooi om te zien dat dit ook tijdens het schilderen gebeurt wanneer iemand iets nieuws probeert.

Het ‘niet meer weten’ heeft ook de ruimte en aandacht nodig. Dit is mogelijk wanneer er ook aandacht is voor alle wijsheid en mooie herinneringen die iemand heeft. Ruimte geven aan het ‘niet meer weten’ betekend ook acceptatie. Dit kan voor dierbaren erg lastig zijn. Toch vraagt dit alleen maar meer aandacht, zodra hier geen goede aandacht voor is.

Bij een proces van loslaten komt het voor dat de rem er bij iemand meer af gaat. Dit wordt zichtbaar in ongeremd gedrag. Ook incontinentie, waarbij letterlijk geen grip meer is op de situatie komt veel voor. Wanneer de rem er af gaat kan dit ook hele pure ontmoetingen met zich mee brengen. Vanuit een diep verlangen, gevoel of emotie.

Al het donkere heeft altijd een andere zijde die belicht mag worden.

De oplossing vind je nooit daar waar het probleem is ontstaan. De ontmoeting tussen het licht & donker kan zorgen voor acceptatie en de verbinding mét elkaar!

Met de beeldende therapie kan er op zoek worden gegaan naar deze ontmoeting. Het voorschilderen kan letterlijk verlichtend werken! 

”Mooi om met kunst hier aan bij te kunnen dragen!”

Het bericht Zoveel bereiken wanneer alles er mag zijn! verscheen eerst op Beeldende Therapie - Praktijk Denise.

Meesterlijk was de reactie op ‘Het meisje met de parel’!
Mevr.(84jr.):

”Dit is het mooiste cadeau wat ik ooit gehad heb!”

Soms komt de mooiste reactie uit een onverwachte hoek. Zo ook op die ene dag dat ik de ‘gouden mappen’ kwam uitdelen.

Tijdens het traject de ‘Vruchten van het leven’ worden samen herinneringen opgehaald om de vruchten van het leven te verzamelen. Iedereen schreef iets op over een persoonlijke herinnering of maakte er een tekening/schildering van. Van het ouderlijke huis tot aan de uitstapjes die werden gedaan.
Iedereen kon op zijn eigen manier aanschuiven en deelnemen. Het aanspreken van verschillende zintuigen bracht rust en ontspanning. Er werd iets geprikkeld. Bijvoorbeeld een herinnering aan een jaarfeest of seizoen. Er werd soms wat afgewacht wat de ander zou doen, maar wanneer één iemand over de drempel was… volgden er meer. Wanneer iemand iets had gemaakt, werd dit trots omhoog gehouden!

Aan het einde van het traject werden alle werken die gemaakt waren verzameld. Groot, klein, weinig kleur of veel kleur. Alles mag erbij en werd gebonden tot een ‘gouden map’. Zoals dat na ieder traject gebeurt.

Eén bewoonster zat graag aan tafel wanneer iedereen bezig was met zijn of haar schildering. Mevr. was rustig en wat teruggetrokken. Ze voelde zich vaak onbegrepen en kon daardoor erg somber of boos zijn. Tijdens ‘De vruchten van het leven’ keek ze graag naar kunstafbeeldingen of vertelde iets over musea. Zij keek graag naar ‘Het meisje met de parel’. Daar was zij erg van onder de indruk. Zelf iets maken, daar zag zij niet zo veel in. Toch was mevr. altijd actief betrokken bij het proces.

Aan het einde van het traject kwam ik langs om iedereen zijn of haar gouden map te overhandigen. De glimmende mappen maakte iedereen nieuwsgierig en het was voor vele een hele eer om zoiets te mogen ontvangen.
Om mevr. het gevoel te geven dat zij ook zeker had deelgenomen aan het proces ontving zij ook een gouden map. Niet met eigen gemaakte schilderingen, maar binnenin de map kwam het ‘Het meisje met de parel’ tevoorschijn. Het ontvangen van dit schilderij maakte haar erg emotioneel. Mevr. hield hem dicht bij haar gezicht en liet veel tranen. Ze wilde hem niet meer loslaten.

Mevr.: ”Dit is het mooiste cadeau wat ik ooit gehad heb”. ”Ze blijft me maar aankijken, ze begrijpt mij”. ”Ze kijkt me met al haar zintuigen aan, ze lijkt op mij, zij heeft alleen bruine ogen en ik blauwe ogen”.

Het gedicht in de map wat ik tot slot altijd mee geef deed haar erg glimlachen.

Ik wens je een
wereld vol bloemen.
Ik wens je van alles
het beste,
Ik wens vooral een 
glimlach op je gezicht.

Deze map met deze afbeelding was op dat moment erg belangrijk voor haar. Zij gaf aan dat het veilig moest worden opgeborgen. De afbeelding bood mevr. troost, gerustheid en het gevoel begrepen te worden. Deze afbeelding was een steun voor haar. Er kon in de toekomst samen naar gekeken worden wanneer mevr. somber was. Haar deze aanreiken was al genoeg om er voor haar te kunnen zijn.

Ook degene die hierbij aanwezig waren, waren ontroerd wat er met mevr. gebeurde bij het zien van de gouden map.

Kunst zegt soms meer dan duizend woorden.

De mooiste ervaring die een mens kan meemaken is het mysterieuze; het is de fundamentele emotie die ware kunst en ware wetenschap creëert.
Albert Einstein

Het bericht Meesterlijk was de reactie op ‘Het meisje met de parel’! verscheen eerst op Beeldende Therapie - Praktijk Denise.

In gesprek met de cliënt kwamen we tot mooie inzichten en de waarde van het wekelijks samen tekenen. Dit is samengevat in het volgende stukje. Deze maand is het verschenen in het maandblad van de zorginstelling. Een bijzondere ervaring die nu met alle medebewoners, verzorgers en mantelzorgers gedeeld wordt.

Kunstzinnige therapie
Door Denise Vrijburg

Na een aantal mooie sessies samen wil ik graag ons verhaal delen. Mevrouw M heb ik leren kennen in het hospice. Toen na een aantal weken bleek dat mevrouw terug ging verhuizen naar een zorginstelling, ben ik als het ware mee verhuisd. Als kunstzinnig therapeut begeleid ik haar wekelijks in het maken van kleine kunstwerkjes. Het doet haar goed om creatief bezig te zijn en hecht veel waarde aan de begeleiding die ze hierin krijgt. Mevr.: ‘’Met een paar tips en aanwijzingen wordt het ook nog wat’’. De begeleiding zorgt voor een stukje persoonlijkheid in het werk, geeft haar zelfvertrouwen en een stukje eigen regie. De ingelijste werkjes kleuren haar kamer steeds meer.

De tekeningen die zij maakt zijn fijntjes en worden met veel aandacht en precisie gecreëerd.
Mevr: ‘’Ik leer waarnemen, kijken en dit te vertalen naar een tekening’’.
Soms is het de bloem op tafel die we natekenen, dan weer een ansichtkaart die zij die week ontving of we halen onze inspiratie uit de tuin. Het gaat daarbij om het in rust bezig zijn en te ervaren dat er nog zo veel mogelijk is. We werken met pastelkrijt. Dit geeft snel veel kleur op het papier en je kunt het gemakkelijk uitwrijven met je vingers. Na een aantal sessies krijgt ze hier steeds meer handigheid in. Het resultaat is altijd weer anders, we laten ons verrassen met wat er op het papier ontstaat.

Mevr.: ‘’Je kunt meer dan je denkt, en dat weet jij eruit te halen’’.

We sluiten vaak samen af met Toon Hermans:

Onvolledig

‘k hou niet van dat bedachte
zorgvuldig afgewogen
van doen we dit of doen we dat?
of zou zoiets wel mogen?
’t is allemaal onvolledig
het denken duurt maar kort
het doen is evenredig
ik zie wel wat het wordt.

Het bericht Delen van ons verhaal verscheen eerst op Beeldende Therapie - Praktijk Denise.

Het bericht Week van de vaktherapie 2017 verscheen eerst op Beeldende Therapie - Praktijk Denise.

Met onze workshop stonden we in Het Witte Weekblad!!

Het bericht ‘Terugblik’ workshops yoga&intuïtief schilderen in de natuur verscheen eerst op Beeldende Therapie - Praktijk Denise.

Schilderen in de natuur, oktober 2016

8 en 15 oktober hebben twee dagen plaatsgevonden van schilderen in de natuur. Op een boerderij, in de Vrouwvennepolder in Oud Ade. De ene dag hadden we wat meer geluk met het weer, maar dat maakte het niet minder tot een succes. Ook in de kou en regen hebben we genoten van de omgeving en de koeien die ons toeriepen. Het natte weer nodigde ons uit om ook een beetje te kliederen met de verf, en te kijken wat er gebeurde met de verf.

Met een theepauze tussendoor konden we daarna warm en met een frisse blik verder aan het schilderij. Ieder heeft zijn eigen proces doorlopen, op zoek naar zijn eigen intuïtie, loskomen van je eigen oordeel. Afstand nemen en weer verder. Even stoeien, uitproberen en spontaan iets toevoegen met een opvallende kleur. Spelenderwijs kwamen we tot verrassende en inspirerende beelden.   

Het bericht Schilderen in de natuur, oktober 2016 verscheen eerst op Beeldende Therapie - Praktijk Denise.